[Hf20251002de-finale-verheimelijking]
Een vaste karaktertrek van finalis is wat Marx een vals bewustzijn heeft genoemd. Finalis gaat gebukt onder een persistent onvermogen om overtuigingen die in strijd zijn met de werkelijkheid voor zichzelf te ontveinzen. Worden zijn geloofsartikelen voor zijn ogen weerlegd, dan nog wil hij ze uit alle macht geloven en doen geloven. Diezelfde apologetische kramp ondermijnt zijn vertrouwen in het menselijke wezen. Het kan leiden tot het perverse genot om de grenzen van de eigen overtuigingen te toetsen aan wat de werkelijkheid toestaat wanneer die werkelijkheid forcerend wordt aangepast aan de eigen verlangens. In die toestand wordt finalis de inquisiteur van zichzelf, maar ook de folteraar van anderen, dronken van de vrijheid om medemensen te behandelen als ondingen, ongedierte.
Een extreem voorbeeld: de Nederlandse SS-officier Van Sassen noteerde in zijn dagboeken met ziekelijk genoegen dat de Joden in het Getto van Warschau duidelijk cultuurloze onmensen waren, omdat ze hun doden geen begrafenis gunden, maar aan de rand van de straat neerlegden. Dat die waarneming alles over Van Sassen zelf zegt, zal niet in hem zijn opgekomen. Het resultaat (wat Van Sassen beoogt, maar als doelstelling voor zichzelf verheimelijkt) is een verdere verdieping van zijn ongeloof in de mens, een onmenselijke vrijbrief om mensen als onmensen te behandelen.
Op vergelijkbaar nihilistische manier zegt finalis het geluk na te streven, terwijl hij in handelen koerst een actieve, totale vernietiging van het mensvertrouwen. Het gaat niet alleen om hemzelf: ook anderen moeten eraan geloven, want het is aan de anderen om hem het tegendeel te bewijzen. En uiteraard: het is nog maar de vraag of hij hen daartoe in staat stelt, en of dat er wel toe doet. Niet finalis moet zijn bestaansrecht bewijzen; het is de wereld die haar bestaansrecht moet bewijzen aan finalis. Hij weet immers, dat het hem onmogelijk is om dat bewijs in zichzelf te vinden. Ziehier de centrale paradox van finalis: hij zegt het geluk te willen, omdat hij niet wenst te erkennen dat hij ongelukkig is met zichzelf.
En uiteraard finalis kan niet gelukkig zijn met zichzelf, diep doordrongen als hij is van het feit (of beter: de finale pijn van het besef) dat hij zichzelf permanent bedriegt. Voor finalis is waarheid slechts een verdwijnpunt.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage. Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 