Geluk en verkleining
[HF20251107_finalis _als_krimpmens]
Finalis zegt de gevolgen van zijn zelfzuchtige aanwezigheid op aarde te vrezen, maar doet er alles aan om dat niet te veranderen. Dat is geen onwil of huichelarij: hij is de producent van zijn eigen bestaansangst en kan niet anders. Homo finalis weet niet waar het heen gaat met de wereld en wil het ook niet weten. Woorden als ‘vooruitgang’ en ‘toekomst’ irriteren hem dus ook. Dus verving hij beide met een verkleinwoord (dimunitivium), namelijk geluk. De planetaire toestand, het sociale lichaam en haar toekomst, de verfijning van bestaansmodi: dat alles moest wijken voor het najagen van het persoonlijke geluk, het opgaan in privékwesties, de miniaturisering van de wereld. In dat alles lijkt het alsof finalis in mogelijkheden denkt, niet in onmogelijkheden. Toch is eerder het tegenovergestelde waar. Finalis voelt zich ongemakkelijk bij het idee van een toekomst of groots vergezicht. Finalis wil geen toekomst, maar het verkleinwoord van toekomst. ‘Geluk’ moest verhullen dat het hier ging om het zwakste antwoord op bestaansangst in het algemeen. In die verhulling heeft een menstype kunnen ontstaan dat naadloos past in de mal van vrijwillige onderwerping. Gezocht werd niet naar manieren om de bestaansangst op te heffen, maar naar manieren om haar te voeden. Hier zegevierde een krimpmens (zelf een dimunitief van de mens) die het contact met de wereld niet meer interesseert maar veinst, die ‘geluk’ zegt maar verdoving en ontsnapping verlangt. Die muizige krimpmens zien we inmiddels overal om ons heen. Hij is grotesk zelfvervuld en vervreemd van het grote geheel, denkt te weten wat hij kan krijgen, maar heeft geen idee wat hij gekregen heeft. Natuurlijk kan met human engineering 15 centimeter krimp van het menselijk lichaam bereikt worden, zodat mensen daardoor zo’n kwart minder zouden consumeren, wat dan natuurlijk ecologische winst oplevert.* Dat beeld schetst de angstige krimpmens in een notedop. Het bijbehorende hedonisme sluit naadloos aan op zijn toekomstangst, die vooral de vorm heeft aangenomen van een omhelzing van totale surveillance, voorheen een kenmerk van totalitarisme. De controledwang verdoofd de toekomstangst enigszins, maar voedt zich er ook mee. De verlammende werking van ecologische rampscenario’s, de achtbaanangst waar het gaat om ‘robotisering’, gentechnologie en ‘kunstmatige intelligentie’ vindt -ook dat nog- hooguit een antwoord in nostalgische verlangens van een terugkeer naar wat nooit geweest is, een identiteitsindustrie die dat vertaalt in bijbehorende waren en diensten, en een politiek van anaesthesie en cosmetica – waaronder het steeds weer bevestigde verlangen naar de kapersbrief, de vrijwaring die piraterij mogelijk maakt. Het finale geluk is immers ook verbonden met het ontslag van iedere verantwoordelijkheid die verder reikt dan de meest beperkte leefsfeer. Waarom de planeet dienen, als we alleen maar onszelf en onze corporatieve belangen hoeven te dienen?
*) De Amerikaanse bio-ethicus S. Matthew Liao en twee Britse collega’s opperden in hun Human Engineering and Climate Change (2012) ongetwijfeld ironisch dat met human engineering 15 centimeter krimp van het menselijk lichaam bereikt zou kunnen worden.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 