De levende paradoxen van het Europese nationalisme
[20251110:het_finale_volk]
Het nationalisme dat het moderne Europa aan de wereld schonk, was behalve een ideologisch systeem van identiteitsvorming ook een vernieuwing van het feodalisme, waarbij het kapitalistische concurrentiebeginsel werd geprojecteerd op bestuurlijke entiteiten. Die laatste stap is ondenkbaar geweest zonder de uitvinding van het ‘nationaal goed’ (waarover verder meer) tijdens de vroege jaren van finalis, de Franse Revolutie. Het nationalisme zou later gelegitimeerd worden door de notie (die haar grond vindt in nazi-Duitsland) dat een staat vooral als een economische entiteit moet worden gezien, waarbij de burger (Ernst Jünger zou zeggen: arbeider) zowel aandeelhouder als producent is. In die geest verklaarde het revolutionaire Frankrijk op 2 november 1789 kerkelijke bezittingen per decreet tot biens national (‘nationaal goed’) – op voorstel van Talleyrand. De biens nationaux werden verkocht om de financiële crisis die aan de revolutie ten grondslag lag het hoofd te bieden. Later gebeurde hetzelfde met de koninklijke bezittingen zoals kunstverzamelingen en paleizen, maar ook met emigranten en contra-revolutionairen of zij die ervan verdacht werden contra-revolutionair te zijn. Een speciale dienst genaamd La Caisse de l’Extraordinaire werd eind 1789 opgericht om zorg te dragen voor de nationalisatie. Om geen tijd te verliezen ging de verkoop van start in de vorm van bonden (‘assignats‘), dat wil zeggen aandelen in de geschatte waarde. Omdat er geen controle was over de druk van zulke bonden trad hyperinflatie in en verloren de waardepapieren binnen twee jaar het grootste deel van de oorspronkelijke waarde. Vijf jaar later waren ze waardeloos geworden. Pas toen Napoleon een nieuwe, stabiele munt introduceerde* eindigde de financiële crisis. Maar de notie van het ‘bien national’ zou blijven. De notie van ‘nationalisering’ leidde in dezelfde revolutiedagen ook tot een ongekende militaire innovatie, namelijk het invoeren van de nationale dienstplicht. In plaats van soldaten te betalen, werden zij als soldaat gevorderd. Niet alleen ontstond de opstand in de Vendée tegen deze achtergrond. Het zou Napoleon in staat stellen tot verregaande ambities, begeleid door een officiële hymne (het Chant du départ) waarin tirannen in hun graf werden gewenst, uit naam van de gedachte dat Frankrijk de wereld de vrijheid zou brengen, terwijl dat evident ging om ideologisch vlagvertoon op een imperialistische politiek die precies het tegenovergestelde bracht – zoals niet alleen de Europese buurlanden zouden ervaren, maar zelfs Rusland en Egypte. Hitler was in dit opzicht een waardig opvolger van Napoleon.
*) Op 28 maart 1803, 7 Germinal de l’An XI
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 