Finalis als patiënt
[HF20251116:finalis_als_patiënt]
Wie homo finalis wil begrijpen, lijkt moeilijk te kunnen ontkomen aan verontwaardiging en afkeer, wat het begrip van zijn gestalte niet ten goede komt. Finalis kan daderschap worden aangerekend, maar hij ervaart zichzelf vooral als patiënt, dat wil zeggen als drager van een onbegrepen ziekte. De omgang daarmee brengt hem tot daderschap, maar ook tot ontkennen, anders benoemen, en zelfbetwijfeling tot aan mentale overbelasting. Aangezien de zieke geen schuld heeft aan zijn ziekte, put finalis (ook hier blijk gevend van een slecht geweten) zich uit in het zich verontschuldigen voor de symptomen.
Maar omdat het een ziekte is, blijven de verontschuldigingen zonder de consequenties: liever ziet hij de verontschuldiging als een beleefd verzoek om te vergeten wat er gebeurd is, zoals iemand die verkouden is zich verontschuldigt voor een aanval van niezen en hoesten. Homo finalis is een aanpassing (of poging tot) aan de nieuwe, door technologie en globalisering gecreëerde wereld waarvan het ontstaan haar oorsprong vond in het Europa van de achttiende eeuw. Zijn gestalte is dus die van een mensensoort die niet meer iemand anders wil zijn dan hij is, terwijl hij nu juist moet ontdekken wie hij is onder de gegeven, gewijzigde omstandigheden. Wankelend tussen zelfverlies en thuiskomen, hunkert hij naar de terugkeer van een verleden dat ditmaal blijkt uitgerust met de nieuwste snufjes, zoals een oud mens kan verlangen naar de jeugd, maar dan wel zoals dat door de filters van gestapelde ervaringen kan worden waargenomen. Ondanks dat neemt finalis een hypotheek op de toekomst, zich nauwelijks bekommerend over het mogelijke oordeel van toekomstige generaties. Die mogen immers zijn hypotheek verstrekken, ze kunnen niet anders. Het is moeilijk hem dat niet kwalijk te nemen, maar wie hem daarin vooral als dader wil zien, ziet te weinig de mentale ziekte. Omdat de ziekte zich onder meer uit een slecht geweten, is het verleidelijk om te veronderstellen dat het hier gaat om een aandoening van abrahamitische origine, iets met schuld en boete.
De religieuze oorsprong van het symptoom verklaart echter nog altijd de ziekte niet. De eerste diagnose is echter: natuurlijk gaat het om een mentale aandoening (ziekte is een groot woord), maar die heeft allereerst te maken met het zelfbeeld. En daar is iets curieus mee: homo finalis meent dat niet hij, maar de wereld ziek is. Toch meldt zich ook daarin iets van zijn slechte geweten, want het is zijn wereld, ook al heeft die veel weg van een industrieterrein voor het assembleren van de wereldondergang.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage. Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 