een dystopische de facto utopie
[HF20251129:alsof_hoop_een_strategie_is]
Het is een illusie dat een technologische ‘wonderoplossing’ het klimaat zou kunnen redden, zonder dat er iets aan de (kapitalistische) productiewijze en levenswijze hoeft te veranderen of zal veranderen. Toch scheept homo finalis zich in op die misleidende gedachte, alsof hoop een strategie is, en alsof kapitalisme niet zelf een revolutionair, historisch aspect van de technologische ontwikkeling is geweest.
In werkelijkheid gaat finalis door op de oude weg van een dystopische de facto utopie, terwijl the appetite grows on eating.
Dus accepteert hij ook misleidingen zoals ‘groenwassen’. Elektrische auto’s, bijvoorbeeld, zijn weliswaar goed voor de luchtkwaliteit van binnensteden, maar houden toch vooral de illusie in stand dat we op de oude voet verder kunnen. Ook de gedachte dat de wereld in 2050 koolstofneutraal zal zijn, is gebaseerd op een misleidend systeem van schijnbare compensaties. Dat commerciële instellingen ‘hernieuwbare energie‘ financieren en zo deelnemen aan de ‘ecologische overgang’ is eveneens misleidend. Het grootste deel van de financiering blijft gaan naar olie, steenkool en gas. Marktmechanismen, zoals koolstofbelastingen of markten voor emissierechten, of verhoging van de prijs van fossiele brandstoffen, hebben overal hun volledige inefficiëntie bij het terugdringen van broeikasgassen bewezen.* Ondertussen gaat de ontwrichting van arctische, aquatische en andere ecosystemen in hoog tempo door. Wat de arctische ecosystemen betreft: toendra’s zijn de bevroren veengebieden rond de poolcirkel die gedurende vele millennia koolstof hebben verzameld. Ongecontroleerde branden die daar woekerden, brachten zodoende een record aan koolstofdioxide in de aardatmosfeer. ‘De branden maken deel uit van een vicieuze cirkel: hun uitstoot voedt de opwarming van de aarde, wat leidt tot steeds erger wordende branden, die nog meer koolstof vrijgeven. Recent onderzoek toont aan dat noordelijke veengebieden uiteindelijk zouden kunnen verschuiven van een netto-opslagplaats voor koolstof naar een netto-koolstofbron – en, zeggen wetenschappers, die overgang is al gaande.’* De ecologische ontwrichting ten gevolge van het industriële tijdperk is inmiddels een alomtegenwoordig feit dat zelfs poolgebieden raakt.**
De Verenigde Naties stelden in haar Emisions Gap Report 2020 dat de stijging van de gemiddelde temperatuur op Aarde aan het einde van de 21ste eeuw zou oplopen tot maar liefst 3 graden Celsius. In Europa zou de gemiddelde temperatuurstijging kunnen oplopen tot het dubbele effect, en kunnen resulteren in bizarre uitersten. Ook de schommelingen in de weersgesteldheid zullen dramatisch zijn. In juni 2021 publiceerde Geophysical Research Letters een Brits onderzoek waaruit naar voren kwam dat extreme regenbuien tegen die tijd met een factor tien in frequentie zullen toenemen. De ecologische ontwrichting die ons te wachten staat, is dus nog veel groter dan wij ons kunnen voorstellen. De technologische respons op de uitdagingen die dat biedt, zou het kapitalisme buiten werking kunnen stellen. Aangezien het kapitalisme voortvloeit uit de exploitatie van beschikbare planetaire hulpbronnen en de productie van schaarste, zou een noodzakelijke technologische hervorming van die exploitatie en productie het kapitalisme buiten werking kunnen stellen, nog los van de vraag of er in landen als de Verenigde Staten nog wel sprake is van kapitalisme. Hoop is in dit licht niet eens een strategie, maar een capitulatie voor ontwrichtende ontwikkelingen en afwezig leiderschap.
*) Het sterkste bewijs hiervoor wordt geleverd door de spectaculaire mislukking van de ‘koolstofmarkten’ die door de Kyoto-overeenkomsten werden ingesteld.
**) Gecit. bij: Alexandra Witze, The Arctic is burning like never before — and that’s bad news for climate change. Nature, 10 september 2020
***) Anchorage, de hoofdplaats van Alaska, bereikte in de zomer van 2019 al een recordtemperatuur van 32 graden celsius, terwijl de temperatuur in Nederland en België boven de 40 graden steeg en historische records brak. De snelheid en omvang van het smelten van polair ijs bereikte eveneens alarmerende waarden. Een soortgelijke ontwrichting heeft ook de aquatische ecosystemen in tropische gebieden bereikt. Het 2400 kilometer lange Grote Barriere Rif voor de kust van Australië werd in 1981 aangewezen als werelderfgoed vanwege haar ‘enorme wetenschappelijke en intrinsieke belang’. Door mensgemaakte klimaatverandering verloor het rif in de periode 1995-2020 niettemin de helft van haar koraal.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage. Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 