De carnivoor in finalis
[HF20251207-12:de_carnivoor_in_finalis]
Homo finalis is een iconoclast, omdat hij zoals alle beeldenstormers heimelijk beelden en beeldvorming aanbidt en ze juist vanwege hun macht uit beeld wil hebben. Homo finalis wil gelukkig kunnen zijn, maar komt het aan op bepaalde dieren, dan maakt hij een duidelijke keuze: hij wil gelukkig kunnen zijn door ze te verschalken. Anders dan zijn genadeloze voorganger, de klassieke mens, is finalis tegen dierbeulerij. De beeldenstormer in hem wil dat buiten beeld. Die verhulling completeert hij, door er een ander beeld overheen te schuiven, geheel in de traditie van de Romantiek: het agro-industrieel complex verdwijnt achter een Potemkin-idylle. Op dit punt gekomen, treedt er nog iets merkwaardigs op, want homo finales weet ook hier de wereld geheel op zichzelf te betrekken: hij presenteert het verschalken van (andere) dieren als een keuze. Wat finalis betreft kan de mens vleesconsumptie nalaten, en in die mening treedt hij op als gelovige: de eigen zienswijze is bepalend, en zijn geloof moet gezien worden als een onderwerping die de ene mens verheft boven de ander. Hier treedt iets vreemds op, want archeologisch gezien is de mens van origine een sociaal jachtdier, een carnivoor die gaandeweg meer omnivoor werd. Finalis zou dus kunnen menen dat hij zichzelf moet verachten, maar dat doet hij niet. Hij veracht hen die vlees of van een bepaald soort dier (varken, geit, hond, koe) eten, of hij eet zelf vlees en veracht de lui die geen vlees eten – een diagnose die uiteraard geen betrekking heeft op hen die domweg walgen van vlees. Niet de omstandigheden waaronder dieren als voedselbron leven, staat daarbij voorop, maar de eigen voorkeur en de eigen zelfverheffing. Niet de confrontatie met de menselijke omgang met wreedheid is daarin thema, maar juist het wegkijken daarvan. Niet het dierenleven, maar de apenrots levert het criterium. Finalis is ver van de jacht en slacht verwijderd geraakt. Omdat de jacht, vangst en slacht industrieel zijn geworden, en omdat vlees alleen nog gedenaturaliseert aan hem verschijnt, is de stijl waarin hij vlees consumeert vooral de stijl van de aaseter: het vlees is vrijwel onherkenbaar geworden, in de vorm van gehakt, worst, hamburgers en dergelijke.
Zou finalis zijn eigen slacht moeten doden, dan lagen de verhoudingen al spoedig anders. Dan was vleesconsumptie een uitzonderlijke, emotionele en strikt sociale aangelegenheid, zoals het sinds de oertijd was, en niet een banale, strikt persoonlijke vertering van iets waarvan het niet eens kan worden onderkent dat het ooit een levend wezen was. Ooit lag de domesticering van dier en plant ten grondslag aan de menselijke beschavingsgeschiedenis, en het veganisme en vegetarisme zijn duidelijk onderdeel van het sluitstuk van dat proces, de zelfdomesticatie van de mens. In dat laatste geval meent de mens dat hijzelf moet veranderen en als het kan tegen zijn natuurlijke aard in moet gaan, of daar juist gemakzuchtig in mee. Datzelfde evangelie van het keuzemenu en de zelfdomesticatie doordesemt niet toevallig ook het neoliberalisme.
Ondanks die ontwikkeling nadert sluipenderwijs, zogezegd op duivenvoetjes, de grote historische transitie van de menselijke beschavingsgeschiedenis, en vinden we uitgerekend in de vleesconsumptie een heraut: juist het alsmaar groeien van die consumptie zal de mens noodzaken tot de grootschalige productie van een alternatief in de vorm van kunstvlees. Excessieve vleesconsumptie veroorzaakt bovendien een zware belasting van planetaire hulpbronnen.
Die consumptie neemt wereldwijd nog altijd toe, onder meer door een stijgende welwaart.
Toch is in een land al Nederland inmiddels sprake van een langzaam dalende vleesconsumptie, ondanks het feit dat Nederland het (volgens een bron uit 2024) op drie na ‘grootste’ vleesexporterende land er wereld is, ‘dankzij efficiënte productiesystemen en hoge kwaliteitsnormen’. Het gaat in Nederland dus niet om de beschikbaarheid van het vlees: er is een echte verandering gaande.
Homo finalis is op zijn retour.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 