When zombies attack!
[HF20251219-20-25:ontlichamelijking]
Het is goed voor ons lichaam en ons brein als we op z’n minst regelmatig bewegen. We zijn geévolueerd vanuit primaten die een groot gedeelte van de dag in beweging waren. Wie tussen het vijftiende en vijfentwintigste levensjaar erg actief was, heeft op latere leeftijd meer fysieke en mentale reserve. Toch is de laatmoderne finale mens aantoonbaar minder gaan bewegen. Gemotoriseerd transport, toename van zittend werk, en de allomtegenwoordigheid van beeldschermen hebben geleid tot wat ‘sedentair gedrag’ en een ‘inactiviteit epidemie’ wordt genoemd. De gevolgen zijn helaas desastreus, ook voor de hersenen.
De digitalisering bracht een steeds grotere afstand tot de lichamelijkheid. ‘Voetballen op een nat strand’, zo noemde een Nederlands ambassadeur in Londen de impact van digitale onlichamelijkheid op vergaderen. (1) Op de jongste generatie kreeg dezelfde digitalisering verwoestende uitwerking.
Uit een Nederlands onderzoek uit 2022 (2) bleek dat 17 procent van de Nederlandse kinderen nooit naar buiten gaat om te spelen. In een vergelijkbaar onderzoek uit 2018 was dat nog acht procent. Veertig procent van de kinderen in Nederland speelt minder dan een uur per dag buiten.
Tegelijkertijd hebben kinderen na school een volle agenda, gevuld met huiswerkbegeleiding of presteren in sport- of muziekverenigingen. De grootste concurrent van het buitenspelen bestaat ondertussen uit schermtijd. Spelcomputers en sociale media zijn verslavend en veroorzaken steeds meer bijziendheid. Mede daardoor draagt een op de drie Nederlandse kinderen op dertienjarige leeftijd een bril of lenzen. Uit een onderzoek uit 2023 (3) bleek dat één op de vier ouders met een baby van 9 maanden tot 1 jaar zegt dat hun kind minstens twee uur per dag naar een beeldscherm kijkt. Daarmee is de jongste editie van finalis rechtmatig opvolger van ouders in kantoorbanen, white collar jobs. Finalis verricht in de loop der tijd immers minder en minder fysieke arbeid. Wat begon met de mechanisatie, is met de digitalisering nog geïntensiveerd. De mentale gevolgen laten zich raden. Het brein is niet gemaakt voor gemak en verstrooiing, maar voor inspanning en focus. De opkomst van externe geheugens en ‘kunstmatige intelligentie’ voegen daar nog dimensies aan toe. Erik Scherder, hoogleraar klinische neuropsychologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam, stelt dat kinderen en volwassen van 9 tot 18 uur, en soms nog langer, vrijwel ononderbroken achter een scherm zitten. ‘Dat is echt kwalijk. We zagen dat al gebeuren met de komst van de smartphone en sociale media, maar door AI gaan we nog veel meer tijd doorbrengen achter het scherm.’ (4) Scherder waarschuwt voor ‘breinrot’: „De aandacht van kinderen en jongeren wordt meestal opgeslokt door sociale media zoals TikTok en Snapchat. Daarnaast speelt gamificatie een rol. Vrijwel alles wat ze zien wordt gepresenteerd als een spel of een challenge. Dat speelt ook bij reclame-uitingen. Zo’n 70 procent van wat ze zien is gemaakt met kunstmatige intelligentie. Al die uitingen zorgen ervoor dat ze meer en meer het scherm worden ‘ingetrokken’ en steeds minder lichamelijk en geestelijk actief zijn. Het worden digitale zombies.‘ Het ‘breinrot’ dat zo ontstaat, leidt tot ‘een gevoel van afstomping, mist in je hoofd en een gevoel dat je nergens meer zin in hebt. Je voelt je ontevreden vanwege de verspilde tijd. Maar [het geeft] ook stress, angst en een gevoel van doelloosheid.[…] Het geheugen verslechtert, terwijl een student op zijn tentamen niet op zijn telefoon of AI kan vertrouwen. Je verliest sociale vaardigheden. De gerichte concentratie neemt af, terwijl begrijpen wat je leest essentieel is om het ook te onthouden. En we surfen ons suf, maar ervaren weinig diepgang. Daardoor holt het kritische denkvermogen achteruit.‘ [-] Dit zijn allemaal symptomen van dementie. Let wel, het is geen dementie, maar het zijn de verschijnselen van dementie die optreden bij jongeren. We noemen dit ook wel ”digitale dementie”. (id. 4)
In 2009 waren er in Ottawa vier wetenschappers die hun wetenschappelijke plezier bundelden in een artikel When zombies attack! Mathematical modelling of an outbreak of zombie infection.
Het viertal zich af wat de statistische kansen zouden zijn, wanneer de mensheid bezocht zou worden door een zombieplaag. In alle modellen op één na bleek het naast elkaar bestaan van mens en zombie onmogelijk, wat natuurlijk iets geruststellends heeft. Alleen als mensen een medicijn ter beschikking hebben dat tegen de zombieziekte beschermt, maken ze kans als minderheidsgroep. De snelle, tijdige vernietiging van zombies zou niettemin de meeste kansen geven, en eerlijk gezegd ben ik voorstander van deze rigoreuze aanpak. Om deze reden: de Canadese wiskundigen concludeerden aan het einde van hun artikel: ‘(…) een zombie-uitbraak zal waarschijnlijk leiden tot de ineenstorting van de beschaving, tenzij stevig wordt doorgepakt. Terwijl een agressieve quarantaine de epidemie beheersbaar maakt of een behandeling kan leiden tot een naast elkaar bestaan van mensen en zombies, is hard en overal ingrijpen de meest effectieve manier om de opkomst van de ondoden te stuiten. Zoals te zien is in de films, is het absoluut noodzakelijk dat zombies snel worden aangepakt, anders komen we allemaal in de problemen.
Maar wat als finalis finalis zelf weinig anders najaagd, dan precies dat wat hij in de grond van de zaak veracht? Want in kern gaat deze interplanetaire speculatie vooral om de vraag of we als aardbeschaving doorgaan, of als een toevallige en losse benadering van krankzinnige entiteiten.
*) In.: NRC Handelsblad, 20 september 2020
(2) een onderzoek dat juni 2022 in Nederland werd gehouden door Kantar Public, op verzoek van Jantje Beton
(3) Het jaarlijkse media-onderzoek door Netwerk Mediawijsheid, 2023
(4) Reformatorisch Dagblad, 30 september 2025
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 