De vreugde van het geringe en onvoorspelbare
Above: AI-generated image, 2025
[HF20251220:de_finale_tijdruimte_vreugdeloosheid_en_conformisme]
Mensen zijn door miljoenen jaren natuurlijke evolutie toegerust met het vermogen om vreugde te ervaren. Het finale hedonisme, de vreugde die homo finalis najaagt en voelt, is kunstmatig opgelegd en heeft een conformistisch karakter. Het is bedoeld om het finale zelfbesef te overtreffen, dat immers getekend wordt door de machteloosheid ten aanzien van de eigen zelfondergang. Finalis deelt zijn nihilisme met alle sedentaire hoogbeschavingen en hun angst voor de naderende ondergang van datgene wat werd opgebouwd, maar nieuw is dat onder het hedonisme van finalis anhedonie schuilgaat, dat wil zeggen het ontbreken van echte vreugde. Finalis heeft de antieke en klassieke vreugde van de verlossende dood immers van zich afgeworpen, overtuigd geraakt van de onmogelijkheid om (als een homo faber) zijn eigen lot in hand te kunnen nemen. De wereld overkomt hem, maar vreugde is aan die wereld vreemd geworden. Levensvreugde ervaart finalis alleen nog in wat aan de finale wereld ontsnapt, zoals het geringe en onbestelbare. In Nederland zijn daar twee geweldige remedies op uitgevonden: niksen en uitwaaien.
De finale vreugdeloosheid betekent niet eenvoudig de absentie van vreugde, maar een gevoel van triestheid omdat echte vreugde niet meer echt ervaren kan worden, juist omdat zijn wereld voortdurend schijnoptimisme en gespeelde vreugde produceert. Diezelfde wereld gaat gepaard met gevoelens van eenzaamheid omdat het conformistische karakter van anhedonie uitnodigt tot het tonen van blijdschap, terwijl juist die simulatie elke sensatie van echte blijdschap hindert en ondermijnt. Dat maakt het op den duur moeilijk om de ware gevoelens voor zichzelf te onderkennen, een zogeheten alexithymia die het individu opzadelt met diepe zelfbetwijfeling en alleen kan worden beantwoord met nog meer conformisme. De weerbaarheid daartegen zou kunnen worden opgezocht in eenvoudige fysieke zaken zoals een goede slaap en goed eten, maar juist daar is finalis kwetsbaar voor een wereld die hem dat weigert. Waar finalis aan zichzelf ontsnapt door de homo nobilis in zichzelf op te zoeken, kan hij dat ook vinden in zoiets eenvoudigs als uitwaaien. Bijvoorbeeld (mijn favoriet) door op nieuwjaarsdag tegen de ijskoude wind in een lange tocht te maken over het Noordzeestrand, om dan te eindigen met een kop warme erwtensoep, met de branding nog in de oren.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 