Leon Dessau

Totale mobilisering II

[HF20260110-11:finale_corruptie]

Van alle tussennamen die finalis zou kunnen dragen, is een vernoeming volgens een vervoeging van het woord ‘corrupt’ een van de meest toepasselijke. Finalis verwart immers alles met alles. Het zuiverste voorbeeld werd geleverd door het ‘democratische’ neoliberalisme dat naadloos overging in het ‘anarcho-kapitalisme’ van oligarchen, autocraten en hun politieke oliemannetjes. Het poneerde zowel een nieuwe editie van het nationalisme, als dat succesvol beleid afhankelijk is van de private sector, en wel zo dat nationale overheden zichzelf opvatten als bedrijven die efficiënt moeten functioneren, in weerwil van het feit dat inefficiëntie tot de wezenskenmerken van het kapitalisme behoort. ‘Diensten werden uitbesteed, geprivatiseerd – en altijd naar de markt, nooit naar de civil society, nooit naar coöperaties van burgers. (…) Maar de democratische rechtsstaat is nu juist geen bedrijf, want de democratische rechtsstaat gaat over waarden’ – stelt nota bene een Nederlandse staatsman*.
Het resultaat was een door staatsmacht bevorderde overdracht van middelen van arm naar rijk, waarbij het in het laatste geval ging om zeer grote internationaal opererende bedrijven die uitstekend in staat zijn tot belastingontwijking. Die zinloze transfer werd niet zelden ondersteund door een semantische wisseltruc, de orwelliaanse newspeak. Nederland, bijvoorbeeld, introduceerde in 2001 de zogeheten hypotheekrenteaftrek (Eng.: mortgage interest deduction; a subsidy to encourage house ownership on taxable income), een verkapte subsidie aan woningeigenaren die via de hypotheek feitelijk huren van de bank. Het was een perverse parodie op de zogeheten huursubsidie (later ‘huurtoeslag’ genoemd) omdat het feitelijk openbare middelen naar banken overhevelde, met de ‘eigenaar’ als hevel. De ‘aftrek’ voor eigenaren kostte de staat het dubbele van de totale hoeveelheid huurtoeslagen (ook een belastingaftrek) voor huurders, die daarmee feitelijk meebetaalden aan het woningbezit van ‘eigenaren’ die feitelijk opgesloten zaten in een bancair leenmannenstelsel. Het sterk prijsopdrijvende effect van dit stelsel maakte de koop van een woning voor veel huurders onbereikbaar. Onder aan de streep ontstond dus een malthusiaans model van politieke economie: de bevoorrechte groep kwam aan de middelen om de jongste generatie aan een gezinswoning te helpen, terwijl de minst bevoorrechte groep gedwongen werd af te zien van een groter gezin. Macroeconomisch betekende dit een krimp van de bevolking, die gecompenseerd moest worden met migranten die iets moesten zien te vinden in de huursector die toch al onder druk stond.
Daarmee werd de notie van Friedrich Engels bewaarheid, dat woningtekort een inherent onderdeel van het kapitalisme is. Maar meer nog: het anarcho-kapitalisme dat zich vanuit het neoliberalisme kon ontwikkelen, groeide ook langs deze weg uit tot de belangrijkste aanjager van migratiestromen die op hun beurt propagandistisch werden gebruikt als aanjager van een anarcho-kapitalisme dat de staatsmacht bestreed met haar eigen middelen. Als die dynamiek eenmaal haar hoogte- en dieptepunt bereikt, begint het te lijken op een criminele aantasting van murw gebeukte, poreus geworden instellingen. Mensen wordt het geluk ontnomen omdat ze wordt wijsgemaakt dat ze machteloos staan tegen dit nieuwe normaal, dat als een soort natuurverschijnsel wordt voorgesteld. Op de achtergrond daarvan schittert wat Ernst Jünger ‘de totale mobilisering‘ heeft genoemd.
Alles kan worden gebruikt en wordt gebruikt in een oorlog zonder restricties, waarin alles kan worden gevorderd en niets buiten beschouwing hoeft te worden gelaten. In werkelijkheid gaat het daarbij niet om een strijd tussen staten, maar om een strijd voor het behoud van de status quo die finalis uit zelfhoud probeert na te streven. Die strijd weigert verandering, omdat de noodzaak tot verandering uitgaat van krachten (zoals complexe ecosystemen) met een louter planetair karakter. Landen die het meest in deze strijd verwikkeld zijn, vechten dus in feite tegen de aarde die hen draagt. Ze houden een systeem in leven dat een terminale fase ingaat, en proberen de 21ste eeuw te overleven met 19de-eeuwse oplossingen. Alles aan die pogingen is even pathetisch als corrupt, en ten dode opgeschreven, want onmachtig.

*) Bewerkt interview met Herman Tjeenk Willink, NRC Handelsblad, 28 oktober 2025

The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau