2026 januari 18
[HF2026:totale_mobilisering]
Bij een ‘totale mobilisering’ ontsnapt niets aan oorlogsvoering: alles kan een wapen of inzet of doel of middel zijn – dit is de nieuwe Koude Oorlog, ons geschonken door Rusland en de Verenigde Staten, de twee landen met veruit de meeste kernwapens. Anders gezegd: de Koude Oorlog was slechts een etappe in een proces dat al langer gaande was, en het proces is nog niet beëindigd of uitgedoofd. Eén van de cruciale momenten in dat proces was de poging, kort na de zogeheten Eerste Wereldoorlog, om een nieuwe editie van het Russische imperialisme (‘de wereldrevolutie’) handen en voeten te geven. Onder leiding van Boedjonny en Trotski trok het Rode Leger richting Berlijn en Parijs – een agressieaanval die in 1920 sneuvelde bij Warschau, en aanstoot gaf tot de geboorte van het nazisme.* Ernst Jünger onderkende al eerder, nog tijdens de Eerste Wereldoorlog, het fenomeen ‘totale mobilisering’ dat hieraan ten grondslag lag.
Toch was dat fenomeen al ouder, en in eerste instantie te herleiden tot de Franse Revolutie.
La Terreur van het An Deux had veel weg van een totale oorlog, en de totale mobilisatie zou eerst hier gestalte krijgen. Die gestalte volgde een rationale die eerder berekenend dan romantisch was. Een aanhanger van die laatste visie, Charles Dickens, zag de Terreur als een uiting van vernielzuchtige haat. In A Tale of Two Cities stelt hij dat de ‘lepra van de onwerkelijkheid’ die de aristocratie tot aan de Franse Revolutie teisterde, bij de bevolking een bloeddorstige behoefte creëerde aan ‘uitroeiing’. Deze romantische visie op de Franse Revolutie werd met verve uitgedragen door propagandisten als Robert Hubert, terwijl de feitelijke oorzaak eerder fiscaal was, en besloten lag in de beknellende ring van tolmuren, de barrière rond Parijs, die grotendeels werd afgebroken door de Parijzenaars.
De bestorming van de Bastille stelde in dit opzicht nauwelijks iets voor; er zaten wat randfiguren in gevangen en het ding stond toch al op de slooplijst. De uitbarsting van geweld die de Terreur kenmerkte, speelde zich bovendien vooral buiten Parijs af (Lyon, Vendée) en was in hoge mate militair en gestructureerd van karakter. Het totale, allesomvattende en allesdoordringende karakter van de burgeroorlogachtige campagnes openbaarde zich in de Vendée het meest, omdat daar zelfs de veestapel slachtoffer werd. Even militair gestructureerd was de aanleiding voor de bloederige campagnes: niet langer werden soldaten betaald, maar de Franse Republiek stelde (uiteraard mede uit kostenoverwegingen) voor het eerst in de geschiedenis een nationale dienstplicht (Levée en masse) in en vorderde mannen, die hun plicht jegens de republiek moesten vervullen. Dat wil zeggen: de mannen (ook boerenzonen) werden feitelijk op kosten van hun familie onder de wapenen gebracht. Verzet betekende insubordinatie. Het ging er bovendien om de vijanden van de republiek te verslaan. Het ‘Franse volk’ moest de tirannen die zich tegen de republiek en de vrijheid verzetten ‘in hun graven doen afdalen,’ zoals het klonk in de propagandistische hymne Chant de Départ. De totale mobilisering leverde uiteindelijk Napoleon op, en bracht de Franse troepen tot in Spanje, Egypte en Rusland. Toch zou dezelfde mobilisering datzelfde Frankrijk, eerder nog het meest bevolkingsrijke en machtigste land van Europa, voorgoed op een ander toneel brengen, omdat het een internationale samenwerking opriep die het land in een minder hegemonistische positie zou dwingen. Het Weens Congres is niet bepaald het type mobilisering geweest, wat de revolutionairen van het eerste uur voor ogen heeft gestaan..
*) De opkomst van Hitler was ondenkbaar zonder het kortstondige bestaan van de Beierse sovjetrepubliek die geleid werd door de Russisch-Joodse communist Eugen Leviné. Het nazisme kan gezien worden als een revanchistische reactie op de aanval van Trotski en Boedjonny richting Berlijn; een radicale poging om de herhaling van een sovjetrepubliek op Duitse bodem te voorkomen.
De sovjetpropaganda wist deze toedracht maximaal te verdraaien, en legde de oorzaak voor het ontstaan van het nazisme bij het Pruissische ‘militarisme’ – alsof daar het idee van een totale mobilisering was ontstaan. Eerder was het zo, dat het ontstaan van de Sovjet-Unie zelf verweven was met het beginsel van een revolutionaire ‘totale mobilisering’.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 