welkom op planeet Finalis
[HF20260203-9:de_myopie_val]
Oscar Wilde spotte dat het leven te belangrijk is om serieus genomen te worden. Finalis deelt die zienswijze, al beweert finalis onophoudelijk het tegenovergestelde en lijkt hij het leven zéér serieus te nemen. Dat laatste uit zich daarin dat hij meent te moeten volstaan met irrelevante en futiele meningen over irrelevante en futiele zaken – wat overigens aangenaam kan zijn, als het niet aldoor het geval is. En wat finalis betreft kan het niet irrelevant en futiel genoeg zijn: het is de finale manier om zichzelf en anderen mee te zuigen in een narcistische dynamiek. De wereld draait immers om hèm, zo heeft finalis ooit besloten, om een meer duistere, meer ongrijpbare gedachte van zich af te werpen. Finalis kan zijn wereld en zichzelf immers niet plaatsen, en dus is dit ook een manier om de onbruikbare ervaringen die de finale wereld levert (omdat finalis zijn wereld en zichzelf domweg niet kan plaatsen) te verdringen en te verdrukken in een kuil vol onbruikbare mentaliseringen. De morbide symptomen daarvan openbaren een onthutsend bijziende focus op kleinigheden die op geen enkele manier direct relateren aan een groter geheel, tenzij dan als bemoeilijking van de open blik op dat geheel. Zo kan finalis zich de vraag stellen of transpersonen nu wel of niet in de zwemvijvers bestemd voor gals en gents mogen, zoals aan de orde in de Londense openbare zweminrichting van Hampstead Heath, om vervolgens op zoek te gaan naar futiele incidenten die een bepaalde voorstelling van zaken bevestigen. Voor zaken die er wel degelijk toe doen, lijkt finalis evenwel blind. Finalis reageert op een wereld die hij niet begrijpt (nota bene zijn eigen wereld) met angst-geleide reacties die hem sturen in de richting van irrelevante en futiele details die zijn disconnectie versterken door ze te vervangen door valse connecties, bijvoorbeeld: hoe stonden de sterren toen je geboren werd; welke clubs hebben de eredivisie bereikt?
Mentaal gezien lijkt de individuele, exemplarische finalis dus een neuroticus. Hij deelt met de neuroticus dat hij ondoelmatig en onaangepast reageert op zijn omgeving en de krachten die hem van daaruit existentieel bedreigen of lijken te bedreigen. Veiligheid is immers zijn belangrijkste zorg, en zorg zijn minst gewaardeerde levensdoel – wat finalis uitkomt, want hij haat levensdoelen, en weet (hierin verraadt hij zichzelf als de zelfsaboteur die hij is) dat absolute veiligheid absoluut onhaalbaar is. Juist daarom verlangt hij absolute veiligheid, om te beginnen bij de meest pietluttige details.
Ondertussen wordt zijn wilszwakte of zelfs willoosheid (aboulie) aan het oog onttrokken door een opvallende meegaandheid in de toebemeten rol. Toch leert de psychologie ons dat patiënten met een neurotische stoornis in staat zijn om het eigen gedrag te begrijpen op grond van mentale representaties, zoals opvattingen, verlangens, gevoelens en gedachten. Bij een structurele stoornis ontbreekt dat vermogen en uit zich het tekort aan mentale representaties in verklaringen op grond van fysieke of externe factoren. Bij finalis lijkt er iets anders aan de hand te zijn. Zijn mentale representaties stemmen niet overeen met de werkelijkheid, maar het is de werkelijkheid die daar de schuld van krijgt. Finalis meent immers buiten of zelfs boven de dingen te staan. Hij is niet een deel van de aarde, maar een planeet op zichzelf. Het enige dat hij voor die bevinding nodig heeft, is zijn myopie. Niemand is zoals hij bijziend. Finalis is de absolute myoop, afkerig van elk vergezicht. Tenzij het de wereldondergang betreft, want daar gloort zijn verheimelijkte verlangen; een verlangen waar hij nooit aan toe zal geven, ook al werkt hij er hard aan.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 