de voltooiing van de geschiedenis en een nieuw begin
[HF20260217:(uit)sterven-aan-domheid]
Homo finalis kan zich niet of nauwelijks voorstellen dat hij aan het begin staat van een nieuw tijdperk en een nieuw menstype dat uiterlijk méér op zijn antieke voorgangers lijkt dan op de cyborg die hij vreest te worden. Finalis ziet zichzelf werkelijk als laatste mens, het laatste woord van de geschiedenis, gezongen als het lied dat posthistorie heet. Na hem -meent hij- kan enkel zijn verdwijnen volgen, wat op zichzelf een correcte intuïtie is. Hij vreest uit te sterven, maar wat met hem zal uitsterven is slechts de brute overgangsfiguur die in een periode van zo’n twee eeuwen de aardatmosfeer wist te veranderen, de biosfeer en oceanen volpompte met plastics en toxische verbindingen, en meer van dat alles.
Wat met finalis uitsterft, zal ook zijn het slechte geweten over dit proces, èn de gewetenloosheid waarmee de aardatmosfeer, de oceanen, landmassa’s en zelfs de ruimte rondom de aarde werden geëxploiteerd en vervuild. Die tirannie was een noodzakelijke overgangstijd, maar zal eindig blijken. Ook al kan finalis het zich nu nog niet voorstellen: de meest negatieve aspecten van zijn werk zullen ongedaan worden gemaakt. Zelfs de enorme vervuiling en klimatologische ontwrichting die hij heeft veroorzaakt.
Een van de grandioze paradoxen waarin finalis verstrikt is geraakt met zichzelf, wordt gegeven door een verbijsterende bijziendheid. De belangrijkste entiteiten in de wereld van de thans levende editie van homo finalis (homo finalis finalis) investeren gigantische bedragen in ‘kunstmatige intelligentie’ en rekenen op opbrengsten die een zeer lange periode (van zo’n honderd jaar) bestrijken.
Daarmee meent finalis de posthistorische toekomst voor zichzelf te reserveren, alsof hij zelf de laatste god is, residerend in Silicon Valley, opgaand in een transhumanistische nemesis.
Niets is minder waar. Waar finalis finalis hunkert naar onsterfelijkheid, begint juist zijn levenseinde, en het begin van een tijdperk dat de geschiedenis van de menselijke beschaving niet eenvoudig afsluit, maar voltooit, en een nieuwe aanvang biedt. In die voltooiing wordt de aarde bevrijdt uit haar veronderstelde horigheid (wie wil, kan beweren dat haar dictatuur hier opnieuw begint) maar de aarde zal ons in diezelfde beweging ook bevrijden en verlossen, al zullen we in het begin niet weten hoe we met haar duizelingwekkende geschenken en vooral met onszelf om moeten gaan. Finalis is immers karigheid en tekort gewend, en veronderstelt dat de ‘íjzeren wetten’ die de wereld beheersen, gaan over strijd, het recht van de sterkte, de toeëigening en het tekort. Hoeveel trieste eenzaamheid spreekt niet uit de mentale armoede van finalis. De toekomst zal anders zijn. We zullen meer dan ooit een deel zijn van de aarde. Maar niets daarvan zal lijken op een voortijdige begrafenis.
Het alternatief is uitsterven aan domheid, en toegegeven: de thans heersende menselijke soort is hard onderweg. Maar de grootste (en dus ook: meest gevaarlijke) stupiditeit bestaat ongetwijfeld uit de gedachte dat de mens geen toekomst heeft. Elke zichzelf vervullende profetie flirt met domheid, maar dwazer dan deze flirt wordt de mens niet. Toch is precies dit het angstaanjagende van homo finalis, de grote vorst van het Europese nihilisme: de gedachte de laatste mens te zijn, is zijn anker en baken, clueless als hij is. Dus gaat hij door op de ingeslagen weg, die er een is van vernietiging.
Toch is het laatste woord aan de aarde.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau.
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 