Leon Dessau

In his essay ‘There Is No Cure for Healing‘, Dr. Epstein writes: ‘Healing is a process, not a magical event. Nothing new is added to your body or mind… Nothing is taken out. Healing involves a greater experience of oneness, wholeness, and reconnection with all aspects of your being‘
Quoted from: Anna Püschel, Encyclopedia of the Uncertain – a meditation on doubt. 2024, p. 319

De Uebermensch, anno 2125. AI-generated image, 2025

NOTITIES BIJ HOMO NOBILIS
24 december 2025 – heden

de notities verschijnen hier op volgorde van recent naar eerder
slechts (telkens) de laatste tien aantekeningen verschijnen hier online

aantekening 22
Amsterdam, 22 februari 2026

Ook homo finalis is bekend met het sociale cement dat vertrouwen heet. Van Niklas Luhmann (1971) is de gevleugelde definitie dat vertrouwen ‘ein Mechanismus der Reduktion sozialer Komplexität‘ is, maar dat mechanisme voor de vereenvoudiging van de sociale complexiteit is bij finalis vooral overgenomen door geldstromen en de sociale machinerie van de natiestaat. beiden zijn niet solide, en het vertrouwen in beiden wordt keer op ker in crises gebroken.
Vergeleken daarmee leeft nobilis in een totaal andere staat, een onvergelijkbaar andere toestand.


aantekening 21
Breda, 21 december 2025 (reprise)

Nobilis is al te vinden in de archaïsche mens, maar komt eerst volledig tot wasdom in een toekomstig tijdperk waarin het voortbestaan van de mensheid niet alleen eindelijk de bescherming ontvangt die het nodig heeft, maar ook een nieuwe waarde. De archaïsche nobelheid van nobilis verwerpt alle metafysische obsessie met persoonlijke (on)sterfelijkheid, en gaat dus ook (amor fati‘) voorbij aan het zogeheten transhumanisme.

aantekening 20
10 februari 2026

Laten we aannemen dat Nobilis niet ontkomt aan het silhouette van de vrije geest, zoals door Nietzsche geschetst. Om te beginnen onderscheidde hij de vrije geesten van de vrijdenkers (II 607-618), maar zijn zijn dan ook ‘door mij uitgevonden’, en ‘langzaam, langzaam’ komende. Ze geloven niet aan de waarheid (II 889) want denken dermate vrij dat ze vrij en met richtingsgevoel over het denken zelf kunnen denken (I 748) en staan zelf als ‘avonturiers en wereldomzeilers’ voor de ‘omwaardering van alle waarden’ (II 1173). Hun optreden staat dan ook voor ‘een beslissende gebeurtenis’ in de grote losmaking (I 459). Ze houden zich met zaken bezig waarover ze zich niet meer hoeven te bekommeren (I 441; II 1128) en méér dan dat: de vrije mens is eigenaar van een langdurige, onbreekbare wil (II 801) en daarin een strijder (II 1015).

aantekening 19
5 februari 2026

De versterving van het ego staat hoog op de verlanglijst van de mystici, terwijl organisatoren niet het individuele lichaam, maar het sociale lichaam zoeken te beteugelen. Het ego moet vooral ook daar grenzen worden opgelegd, evenwel zonder het geheel in te snoeren, van bewegingsvrijheid te beroven, en daardoor vitaliteit te ontnemen. Het onbeteugelde sociale lichaam is uiteindelijk zelfdestructief, al was het maar omdat het makkelijk ten prooi val aan grote individuele ego’s. Dat laatste heeft een reden: grote individuele ego’s worden nu juist ingezet om het onbeteugelde sociale lichaam aan banden te leggen – de paradox van de volksmenner.

aantekening 18
3 februari 2026

Finalis is er op uit de tijd te doden en op te gaan of zelfs te verdwijnen in een trage poging tot zelfmoord. Hij is niet in staat om echt iets met zijn tijd te doen, of echt te niksen. Dat echt kunnen niksen (niet zoals in lanterfanten, maar zoals in uitwaaien) innig samenhangt met je tijd goed gebruiken, komt niet bij hem op. Het zou kunnen, dat finalis van zichzelf geneest in het niksen.
Maar als arbeid ooit in een tandem met bidden verscheen (als in de Regula Benedicti) wat is hier dan het bidden?
Ook deze aantekening is een zoveelste poging om de contouren van nobilis geleidelijk en soms tastenderwijs te schetsen..

aantekening 17
24/26 januari 2026

Downing Street schijnt het onder het tapijt te hebben willen vegen, maar vandaag konden we kennis nemen van een rapport van de Britse inlichtingendiensten die er op wijzen dat belangrijke ecosystemen op het punt staan van instorten, en dat dit concrete veiligheidsrisico’s met zich meebrengt. Klimaatwetenschappers wisten het al langer, maar dat de boodschap nu zo dicht het politieke bedrijf nadert, lijkt nieuw. De inlichtingendiensten hebben met hun risicoanalyse beslist vanuit moed gehandeld, en daarin is iets dat niet van finalis is, maar van nobilis. Toch is die omstandigheid poignant. De overheersende tendens op klimaatgebied is al zo’n drie decennia duidelijk, en het is oneindig triest dat de ontkenning daarvan inmiddels met een aan misdaad grenzende brutaliteit de politiek agenda domineert, niet alleen in de VS. De wetenschap zelf wordt steeds preciezer: in een recent artikel (20 januari verschenen in PNAS) wijzen aardwetenschappers op het Paleo-Eocene Thermale Maximum, en hoe een algehele ineenstorting van ecosystemen volgde op een opwarming van de aardatmosfeer die te vergelijken is met de onze.
Met drie woorden kan worden samengevat wat er aan de hand is in de wereld: falend politiek leiderschap. De korte termijn wint, omdat er geen instituut of hogere macht bestaat, machtig genoeg om de verantwoordelijken hun onverantwoordelijkheid in rekening te brengen.
Dit is misschien het wel grootste verschil met het tijdperk van de toekomstige homo nobilis, en het vormt zijn karakter. Nobilis heeft geen nood aan een verinnerlijkte wetgever, en dus geen nood aan een slecht geweten. Hij heeft de zekerheid dat er een voortdurende vorm van rechtvaardigheid is.


aantekening 16 (in vervolg op eerdere aantekening 15)
23 januari 2026

Voor zover er in de omstandigheden van een wereld die gedomineerd wordt door homo finalis ruimte is voor een bestaan van nobilis als nastrevenswaardig ideaal, gaat het er om de eigen verbeeldingskracht blijvend te kunnen voeden met een werkelijk heldere voorstelling van het evolutionaire proces, de brug die gespannen is tussen de vroegere homo finalis, en de toekomstige.

aantekening 15
22 januari 2026

De toekomstige nobilis is eerder een concrete gestalte dan een morele metafoor voor het navolgingswaardige. Waar vrijzinnige of weldenkende individuen die de wereld van homo finalis bevolken zichzelf als tussenvorm van finalis en nobilis wagen voor te stellen, en zich dus de confectiemaat laat nemen voor een optreden als tussenvorm, daar gaat het uiteindelijk om de verbeeldingskracht die nodig is om je ueberhaupt een andere wereld voor te kunnen stellen, en de avontuurlijke reis daarheen. Daarbij helpt het, als die verbeeldingskracht gevoed wordt door een werkelijk heldere voorstelling van die toekomst – niet als utopie, maar als onontkoombare uitkomst van onontkoombare processen.

Aantekening 14
20 januari 2026

Nobilis staat tegenover finalis zoals de aristocratie tegenover de democratie. In de waarneming van Tocqueville: een democratische maatschappij waardeert het mooie niet zoals een aristocratie dat doet, om de eenvoudige reden dat nut haar bepalende criterium is. Democraten hebben niet alleen moeite met nutteloosheid, ze hebben ook moeite met de lange termijn en met transgenerationeel denken. Leiding geven, zaken generaties lang beheren en nieuw erfgoed scheppen zijn aristocratische, geen democratische gedragslijnen.


Aantekening 13
19 januari 2026

Nobilis zal zich niet afvragen wat het is om een goed mens te zijn, maar durven afdalen in zijn eigen duisternis, niet op de tast maar met licht. De geschiedenis zal hem tot gids zijn; niet de geschiedenis als een spiegel waarin hij zichzelf mag bewonderen, maar om de verborgen topologie van zijn eigen gesteltenis te onthullen, om beter door het heden te navigeren; niet gehinderd of belogen door de geschiedenis, maar bijgestaan, bijgelicht.

Aantekening 12
17 januari 2026

De ‘beschaafde’ mensheid is er nog maar net, afgemeten op geologische tijdschalen. De industriële wereld, dat is anno 2026 een zaak die pas een ruime tweeënhalve eeuw bestaat. Het verschijnen van wereldwijde communicatienetwerken had zelfs niet méér nodig dan enkele decennia. Als gezegd: we zijn er nog maar net. Nobilis zal homo finalis dan ook wel kunnen vergeven, namelijk als een dieptepunt in een leerproces. Toch zal nobilis nog met verbazing vernemen dat eerst op 17 januari 2026 het verdrag van kracht werd, dat de ‘internationale gemeenschap’ na tien jaar onderhandelen had gesloten om in de ‘nabije toekomst’ (2030) drie-tiende van de oceanen te beschermen door beperkingen op te leggen aan menselijke activiteiten zoals (over-)bevissing en diepzeemijnbouw.
Het eerste dat nobilis zal vragen: ‘En de overige zeventig procent dan?’
De historische realiteit is voor finalis nog erger: waar het ging om drie-tiende, ging het om een voornemen dat met zekerheid onhaalbaar is. Misschien is de helft haalbaar, en dan nog; oceanen kennen geen grenzen. Ook moeilijk voorstelbaar voor nobilis: finalis kan zich geen intacte wereldzeeën voorstellen, juist omdat hij zich niet kan voorstellen dat hij die inmiddels zwaar heeft aangetast.
Het finale probleem: finalis denkt nog steeds de ongeschonden idylle te bewonen waarin de archaïsche mens verbleef, terwijl nobilis het genot zal smaken dat die ongeschonden idylle wordt terugveroverd op onze tijd, die geregeerd werd door onnozele botheid, vernederende neerbuigendheid, luidruchtige inhalighaligheid en stuitende arrogantie. Die karakteristieken, de slechtste kant van homo finalis, vinden hun belichaaming in unieke historische figuren als Donald Trump en Elon Musk.Nobilis zal hen dankbaar zijn voor hun expliciete interpretatie van de finale uitvinding bij uitstek, het exhibitionisme, want daardoor hebben ze de beschreven lelijke kant van finalis het hoge reliëf gegeven dat meer schroomvalligen in hypocriete argumentaties konden verpakken.

Aantekening 11
16 januari 2026

Homo finalis staat niet eenvoudig voor de negatieve aspecten van de moderne mens. Nobilis, de toekomstige, ‘veredelde’ mens, is niet eenvoudig wat er goed is in de mens, en nog minder het resultaat van een fokprogramma à la Lebensborn, of een dito biotechnologische opwaardering. Dan zouden beiden karikaturen in een klucht zijn. In werkelijheid heeft finalis een aantal mentale uitvindingen gedaan die niet te onderschatten zijn. De eenvoudigste is de val die hij zelf is: hij zegt ‘ja’ tegen het richtingsloze van zijn wereld. Zijn belangrijkste noviteiten zijn evenwel het beëindigen van de westerse metafysica en zijn ontdekking van de werkelijk vrije mens. Maar ook zijn ontdekking en exploitatie van de enorme mentale ruimten die worden geopend door de kunsten, is van onschatbare waarde voor de nobilis die na hem komt. Finalis is in zekere zin de wegbereider en bevrijder van nobilis. De archaïsche, antieke en klassieke denkwijzen lieten nobilis onvoltooid en hebben hem zelfs in de weg gezeten omdat ze hun model als voltooid presenteerden. De grootste vergissing van finalis is namelijk, dat hij zichzelf de zegel van de mensheid waant – slechts te overtreffen door een machine, de robot. Daarin geeft hij zichzelf bloot als nog-altijd-knecht.


Aantekening 10 (online verschenen als fragment 75 van de voorpublicatie van Homo Finalis)
12 januari 2026

Op maandag 5 januari 2026 verklaarde Stephen Miller, deputy chief of staff en getrouw dienaar van de Amerikaanse president Donald Trump, het volgende:
‘We live in a world in which you can talk all you want about international niceties and everything else, but we live in a world, in the real world … that is governed by strength, that is governed by force, that is governed by power.’ Om daar aan toe te voegen: ‘These are the iron laws of the world.’

Miller’s nihilistische evangelie ziet de mens als griffioen, het fabeldier dat een kruising is tussen adelaar en leeuw. Sapiens is in werkelijkheid een uiterst kwetsbare aap, die het moet hebben van zorgzaamheid, die beheerst wordt door samenwerking, die beheerst wordt door intelligentie. Sterkte, kracht en macht kunnen in dit opzicht tegen zichzelf in werken en onderuit worden gehaald, want als dommekrachten instrumenteel zijn aan domheid, dwaasheid en zorgeloosheid, vergroten ze alleen de domheid, dwaasheid en zorgeloosheid.
Dat zijn de gouden wetten van de wereld. De ijzeren roesten en leggen het af tegen de tijd.

Homo finalis mag dan wel voor het ijzer kiezen, nobilis kiest goud.

Aantekening 9
11 januari 2026

Ook al is het nacht, de zon schijnt. Als de dingen anders waargenomen worden, kunnen we ook zien dat alles anders kan zijn. Want alles kan anders. Het enige wat ons weerhoudt, zijn de wonden in onze verbeeldingskracht, de beschadigingen die de mensheid zichzelf heeft toegebracht tijdens de lange reis naar waar we nu zijn.

Above: AI-generated image, 24 december 2025