[HF20251011:finale_bestaanspijn]
Finalis is een zelfmoordenaar die te laf is voor zelfmoord. Hij heeft geen zin om te bestaan, maar vindt ermee ophouden al even onzinnig. Hij is er van overtuigd geraakt dat alles wat bestaat zonder reden geboren wordt, er zonder reden is. Zijn bestaan wordt uit zwakheid gered, zodat hij bij toeval kan sterven. Finalis is als de ontwortelde bomen die Sartre in zijn roman De walging beschrijft: ‘‘De bomen zweefden. Een zich oprichten naar de hemel? Een inéénstorten, eerder; ieder moment verwachtte ik te zien hoe de stammen van de bomen verschrompelden en in elkaar krompen als krachteloze roeden, tot ze als een slap, gerimpeld zwart hoopje op de grond lagen. Ze hadden geen zin om te bestaan, maar ze konden er niet mee ophouden, dat was het. (…) het leek wel of ze op het punt stonden er de brui aan te geven en in het niets op te lossen. Moe en oud gingen ze onwillig door te bestaan, omdat ze eenvoudig de kracht misten om dood te gaan en omdat de dood alleen van buitenaf naar ze toe kon komen (…)’. *
Daarom is finalis aanhanger van het gevoel dat hij eeuwig te leven heeft, wat hem overigens in conflict brengt met zijn eigen soort, zijn diepere zelf en zijn verstand. Verteert door dit innerlijke conflict weet finalis niet alleen geen raad met zichzelf, maar ook niet met anderen, en nog minder met de wereld en zijn eigen bestaanspijn. De diepste familiebanden, de diepste vriendschappen, de grote liefde: dat alles wordt voor hem een onmogelijkheid, want hij weigert zichzelf de toegang tot zijn eigen dood. Een daardoor bepaalde onzekerheid, gejaagdheid, vertwijfeling zit hem steeds onder de huid, op de hielen, en gunt hem geen rust. Ziedaar zijn rancune tegen het leven. Finalis weet wel hoe de hazen lopen en dat het ooit afgelopen is, maar van binnen is hij weekdier en van buiten het pantser van een grove, zeer lelijke schelp – zonder besef van de parel die in hem groeit, want zonder besef van de overgangstoestand die hij ondanks zichzelf belichaamt.
*) Jean-Paul Sartre, De Walging, p. 185 Nederlandse vertaling
Leon Dessau 