Trump’s balzaal
[20251109-1119:de_parafrase_als_finale_stijlfiguur]
Het modernisme bestrijdt het chaotische, inconsistente, en probeert door vorm samenhang te brengen, ‘hoewel de werkelijkheid eindeloos en op een onthutsend creatieve wijze ons voortdurend van het tegendeel wil overtuigen.’ Die drang tot zuivere orde wordt, meende dezelfde schrijver van die verzuchting*, ingegeven door angst, namelijk ‘de angst dat de wereld uit elkaar dondert, onsamenhangend, chaotisch wordt.’ Exemplarische voorbeelden van die modernistische drang werden geleverd door het Rietveld-Schröderhuis dat destijds aan de rand van Utrecht verrees, het Wittgensteinhuis in Wenen en Frank Lloyd Wrights meesterwerk Fallingwater.
In handen van homo finalis is het modernisme echter weinig meer dan een verwaarloosbaar elitair purisme, waarin hij zich ongemakkelijk voelt. Chaos en inconsistentie beschermen hem immers tegen zaken die hem bedreigend voorkomen: vragen moeten stellen, zichzelf ondervragen en richtingsgevoel. Als finalis zich aan regressie lijkt over te geven, dan gaat het juist om de blinde stap voorwaarts, kicking the can. De modernistische stijl kan citeren en collageren, maar de favoriete stijlfiguur van finalis ontbindt alle achterliggende ambities door te parafraseren, en daarmee iedere stilistische zuiverheid te persifleren. Anno 2025 komt de stand van AI-beeldproductie volkomen overeen met dat proces, dat ook ten grondslag lag aan het ontwerp van de Europese munteenheid. De feitelijke historische aanleidingen en randvoorwaarden die het bouwen of ontwerpen funderen, doen er in de parafrase niet meer toe: de dingen zijn er niet langer om historisch of anderszins qua intentionaliteit leesbaar te zijn. Intenties, aanleidingen, motieven, oordeelsvorming, genius loci, leesbaarheid, culinaire verfijning of zinnige kunstkritiek: in de finale wereld doet het er allemaal niet langer toe. Het enige wat ertoe doet, is de saus, dat wil zeggen de duidelijk herkenbare smaak van de saus en het verkooppraatje van de sausmeester. Onder die saus bevindt zich een wereld die steeds meer van hetzelfde is, en de saus moet dat maskeren. Trump’s White House State Ballroom is daarom niet zomaar regressief, maar een binnenstebuiten gekeerde vorm van brutalisme, namelijk de finale variant. Waar de vormentaal van het brutalisme nadrukkelijk brak met bouwkunstige conventies, en ruw beton (beton brut) inzette vanwege de lage productiekosten en meegaande vorm, was het juist het gesloten en imponerende voorkomen dat haar aantrekkelijk maakte bij grootschalige projecten en overheidsgebouwen. In hun meest uitgesproken vorm lijken brutalistische gebouwen de bezoeker of gebruiker slechts te tolereren. Beton droeg bovendien wel degelijk een stilistisch geheugen: het herinnerde aan bunkerbouw, waarin het gebouwde verscheen als natuurkracht. De staatsbalzaal van Trump, ontworpen door McCrery Architects, het spreekt in een vergelijkbare grammatica, maar nu in neo-historicistische taal. Het parafraseert een imperiale balzaal, waarmee het ostentatief de imperiale ambities etaleert die de Verenigde Staten steeds gekoesterd hebben, maar in vorm uit de weg gingen. Dat raffinement van de echte macht heeft Trump beëindigd. Voor finalis is Macchiaveliaanse logica immers niet navolgbaar, en daarin is finalis dan ook een parvenu: hij ziet in Trumps ballroom juist een overduidelijke, zeer leesbare articulatie van macht, terwijl het niet eens om décadence gaat, maar om nadrukkelijk geëtaleerde finale onmacht. In dat beeld is het enige dat ontbreekt, de rozenblaadjes die uit het plafond vallen. Bijna terloops smokkelde de balzaal ook een ultieme neoliberale belediging van het democratische gehalte van de Verenigde Staten de presidentiële residentie binnen: de staat betaalde er niet eens voor.** Het wachten is dan nog op een staatsbanket in de balzaal, waar de Newyorkse vastgoedmagnaat op eigen kosten zal trakteren op een afhaalmaaltijd, betrokken bij een hamburgerketen – de ultieme parafrase van een vorstelijk banket.
Hetzelfde theater van de decadentie kan nauwelijks verhullen dat een geheel nieuwe horizon in het vizier komt, namelijk die van het begin van het einde van homo finalis. Trump’s balzaal is één van de vele vormen van gepast afscheid van finale illusies, waaronder het idee dat efficiency er ooit toe deed in het systeem dat Trump mogelijk maakte.
*) Willem Brakman in 1979 in een vraaggesprek
**) Na onder druk te zijn gezet door Associated Press, gaf het Witte Huis op 22 oktober 2025 opening (als eerder toegezegd) over de bedrijven en particulieren die hadden gedoneerd voor de bouw van de balzaal, zonder bedragen te noemen. Een week later, op 1 november, wist The New York Times niettemin te onthullen dat een aantal donoren niet waren genoemd op de lijst, omdat ze, zoals investeringsgigant BlackRock, belangen hadden die geraakt konden worden door zakelijke verwevenheid met de zittende regering. Een van de verzwegen donoren doneerde eerder, in 2024, honderd miljoen dollar aan de campagne voor de herverkiezing van Trump. De onthulling kwam middenin een shutdown en trok nauwelijks publieke aandacht.
The text above is part of a preview of a book (in progress) by Leon Dessau, titled Homo Finalis.
More info on the mainpage.
Unless indicated, all imagery on this site is AI generated, prompted in 2025 by Leon Dessau
Images: creative commons / copyright on text by Leon Dessau
Leon Dessau 
